Những huân huy chương sờn màu của người lính lái xe Đoàn 959

Tuổi trẻ của ông Phạm Văn Chuyên (SN 1937, trú tại xã Tân Tiến, huyện Hưng Hà, tỉnh Thái Bình), người lính lái xe Đoàn 959 đã để lại trên đất nước Lào. Thời hoa lửa ấy được ghi nhận bằng những huân huy chương do Đảng, Nhà nước Lào trao tặng.

Những huân huy chương sờn màu của người lính lái xe Đoàn 959
Ông Phạm Văn Chuyên (SN 1937), người lính lái xe Đoàn 959, tham gia hỗ trợ cách mạng Lào từ năm 1965 cho tới tháng 8/1976.

Tôi nghe bà ngoại kể, cụ ngoại sinh được 6 người con, bà là thứ tư, còn ông Chuyên là thứ năm. Hai cụ mất sớm vào khoảng năm nạn đói, bà cùng các anh chị em sống cảnh đời côi cút. Ít năm sau, trước cảnh không một tấc đất cắm dùi, ông Chuyên buộc phải thoát ly lên Điện Biên, Lai Châu làm công nhân Công trường 426.

Từ một công nhân khoan đá bằng tay, ông Chuyên đã vượt khó để học phụ lái xe ô tô và rồi được cấp bằng lái xe. Năm 1965, trước tiếng gọi của Tổ quốc ông đã tham gia Đoàn Chuyên gia quân sự 959, biên chế lái xe tại Ban công tác miền Tây Trung ương.

Những huân huy chương sờn màu của người lính lái xe Đoàn 959
Ông Chuyên phá khó hòm gỗ, vốn là hòm đựng đạn pháo để tìm giấy tờ, huân huy chương khi tham chiến đấu ở Lào.

Nhiệm vụ của ông Chuyên là đưa đón chuyên gia Việt Nam sang Lào giúp đỡ Quân ủy Trung ương và Bộ chỉ huy tối cao Lào củng cố cơ quan lãnh đạo, chỉ huy, xây dựng một số đơn vị chủ lực mạnh, tổ chức huấn luyện bộ đội địa phương, dân quân du kích.

“Cẩn thận, chu đáo, an toàn tuyệt đối”

Trong khoảng hơn 10 năm lái xe hỗ trợ cách mạng Lào, ông Chuyên không nhớ nổi số chuyến đi đã thực hiện. Ngoài đưa đón các chuyên gia người Việt từ các tỉnh thành Việt Nam sang hỗ trợ cách mạng Lào ở các tỉnh Thượng Lào (Xiêng Khoảng, Phongsaly, Hủa Phăn, Luông Pha Băng) và các tỉnh Nam Lào, ông Chuyên còn làm nhiệm vụ lái xe tải vận chuyển nhu yếu phẩm từ Việt Nam sang.

Con gái ông Chuyên – cô Phạm Thị Bồn (SN 1967), nguyên vận động viên thể thao Quân khu 3 gắn huân chương lên ngực áo cho bố.
Con gái ông Chuyên – cô Phạm Thị Bồn (SN 1967), nguyên vận động viên thể thao Quân khu 3 gắn huân chương lên ngực áo cho bố.

Đường sá hiểm trở khó khăn, đế quốc Mỹ sử dụng lực lượng đặc biệt Lào và quân ngụy Viêng Chăn ra sức đánh phá các tuyến đường huyết mạch. Máy bay của chúng từ căn cứ Thái Lan liên tục bay sang rải các chất hóa học, bom bi, bom phát quang... hòng ngăn chặn huyết mạch giao thông của quân ta.

Tránh hỏa lực của địch, những cán bộ lái xe như ông Chuyên thường nhận nhiệm vụ và di chuyển từ chập tối. Có những đoạn đường địch rải “bom lá” – loại bom chùm có hình dáng giống những chiếc lá, đoàn công tác của ông Chuyên phải chờ các đồng chí công binh dọn đường, bằng việc dùng cành tre gẩy sang hai bên đường.

Ông Phạm Văn Chuyên (hàng cuối cùng, ngoài cùng, bên trái) cùng Đoàn 959 chào tạm biệt Hoàng thân Xuphanuvong và phu nhân trước khi về nước, năm 1976.
Ông Phạm Văn Chuyên (hàng cuối cùng, ngoài cùng, bên trái) cùng Đoàn 959 chào tạm biệt Hoàng thân Xuphanuvong và phu nhân trước khi về nước, năm 1976.

Với tài lái xe lão luyện, dù trải qua nhiều địa hình hiểm trở, cảnh chiến tranh ác liệt nhưng chưa một lần nào xe của ông Chuyên bị lật. Xe là mạng sống, là cầu nối hậu phương với chiến tuyến, ông luôn sống với phương châm “cẩn thận, chu đáo, an toàn tuyệt đối”.

Cho tới giờ phút này, khi tuổi đã ngoài 85, nhưng ông Chuyên vẫn không quên được không khí của những ngày đầu tháng 9/1969. Tin Chủ tịch Hồ Chí Minh, vị lãnh tụ muôn vàn kính yêu của dân tộc Việt Nam qua đời như sét đánh, khiến toàn quân ai cũng buồn rầu, nhiều người khóc nức nở như đứa trẻ.

Chân dung ông Chuyên thời tham gia quân tình nguyện tại Lào.
Chân dung ông Chuyên thời tham gia quân tình nguyện tại Lào.

Về dự lễ truy điệu Người, Đoàn 959 khi đó có 10 xe con hành quân cấp tốc. Đến ngày thứ hai đã về đến Hà Nội, cả suốt quãng đường đi trời mưa như chút nước, giống y câu thơ “đời tuôn nước mắt, trời tuôn mưa...” của nhà thơ Tố Hữu. Nhưng nén lại tất cả, ông Chuyên cùng các đồng đội của mình đã hoàn thành chuyến đi an toàn, ngày thứ ba Đoàn đã có mặt tại địa bàn đóng quân ở Xiêng Khoảng.

“Tiểu tiện trong ống bơ, đẽo chông tre chống lính dù đổ bộ”

Dưới sự giúp đỡ của các đoàn quân tình nguyện và chuyên gia quân sự Việt Nam, từ cuối năm 1969 cho tới năm 1972, Lào liên tục giành thắng lợi trong các chiến dịch lớn.

Sổ lao động ghi quá trình công tác.
Sổ lao động ghi quá trình công tác.

Trong đó nổi bật là Chiến dịch phòng ngự Cánh đồng Chum - Xiêng Khoảng (1972), tạo bước tiến lớn trong công cuộc kháng chiến của cách mạng Lào, cũng như tác động tích cực trở lại đối với cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước của nhân dân Việt Nam.

Nhớ lại khoảng thời khắc ngặt nghèo này, ông Chuyên không khỏi sôi sục nhiệt huyết. Khi đó đơn vị ông đóng quân ở hang Thẩm Ma Lông, xung quanh đó còn rất nhiều hanh đá vôi. Quân tay sai Lào, quân Thái Lan được hậu thuẫn của Mỹ cho máy bay đánh bom liên tiếp 3 ngày 3 đêm, hòng âm mưu mở đường cho lính dù đổ bộ.

Trong tình khắc đó, anh em được chỉ đạo quyết tâm cao, sẵn sàng đối phó với địch bất cứ lúc nào. Tinh thần cảnh gác cao độ, mọi người ăn lương khô tại chỗ, tiểu tiện qua ống bơ cũng tại chỗ. Mỗi người được giao nhiệm vụ đẽo 5 chông tre, chôn xuống đất để phòng chống lính dù đổ bộ.

Quyết định xếp lương cho ông Chuyên và đồng đội, tháng 5/1966.
Quyết định xếp lương cho ông Chuyên và đồng đội, tháng 5/1966.

Do hỏa lực mạnh, xung quanh núi là các điểm pháo cao xạ, địch không thực hiện được ý định nhảy dù ban đầu. Trong trận này, cũng có một số đồng đội của ông Chuyên anh dũng hy sinh. “Vào thời khắc đó, mình không nghĩ được nhiều cả, sẵn sàng hy sinh”, ông Chuyên kể.

Từ chối lời mời nhập Quốc tịch của Hoàng thân, Tổng Bí thư Lào

Sau những thất bại liên tiếp trên chiến trường Đông Dương, ngày 27/1/1973, đế quốc Mỹ buộc phải ký Hiệp định Paris về Việt Nam. Một tháng sau, chúng tiếp tục ký Hiệp định Viêng Chăn về Lào. Đến đây, cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước của nhân dân hai nước Việt Nam - Lào bước sang giai đoạn mới.

Tháng 12/1973, tại cuộc hội đàm giữa các đoàn đại biểu cấp cao của Đảng Lao động Việt Nam (nay là Đảng Cộng sản Việt Nam) và Đảng Nhân dân Cách mạng Lào, hai bên thống nhất đưa các đơn vị quân tình nguyện Việt Nam đứng chân ở tuyến sau, giúp bảo vệ, giữ vững vùng giải phóng, hỗ trợ cho bộ đội giải phóng Lào chiến đấu ở phía trước.

Điều lệ thạm thời của thiếu niên Lào, năm 1971.
Điều lệ thạm thời của thiếu niên Lào, năm 1971.

Cùng với đó là việc rút phần lớn chuyên gia quân sự Việt Nam về nước. Trong những năm cuối của cuộc kháng chiến, dù quân số không đông nhưng đội ngũ chuyen gia quân sự đã tập trung giúp cách mạng Lào những vấn đề cơ bản, then chốt nhất. Tiến đến kết thúc cuộc cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân ở Lào, cùng với sự ra đời của nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào vào ngày 2/12/1975.

Theo tình hình đó, vào tháng 8/1976, ông Chuyên cùng một số anh em trong Đoàn 959 nhận được lệnh điều động về nước. Trước khi về Việt Nam, các anh em trong đoàn có đến chào tạm biệt Hoàng thân Xuphanuvong và Tổng Bí thư Cay xỏn Phômvihản khi đó đương ở thủ đô kháng chiến Viêng Xay (tỉnh Hủa Phăn).

Trong buổi chia tay, hai vị lãnh đạo cao cấp của Lào có ngỏ ý mời ông Chuyên ở lại Lào công tác lâu dài, “Bác Hoàng bảo, cháu phải ở đây. Chú Cay xỏn bảo, chú phải ở đây, không về được”, ông Chuyên nhớ lại. Theo lẽ đó, nếu đồng ý, ông Chuyên sẽ được nhập Quốc tịch Lào, cấp đất cấp nhà, đón vợ con từ Việt Nam sang sẽ được Đảng, Nhà nước Lào lo chu toàn.

Tuy nhiên do cảnh nhà khó khăn, điều này đã được ông Chuyên ghi rõ trước đó trong sổ lao động: “Cha mẹ mất cả, còn mình vợ ở quê quán làm ruộng, đã vào hợp tác xã nông nghiệp”, một mình vợ vất vả nuôi bốn người con ở quê xa. Nghĩ tới cảnh nhà, ông Chuyên xúc động cám ơn và nói lời từ chối với hai lãnh đạo Lào: “Cháu xin về nước, ở đây cũng công tác, về nước cũng công tác, bác ạ!”.

Các Huân chương được Đảng, Nhà nước Lào,Việt Nam trao trặng.
Các Huân chương được Đảng, Nhà nước Lào,Việt Nam trao trặng.

Với những đóng góp cho cách mạng Lào, ông đã được Đảng, Nhà nước Lào trao tặng những huân huy chương cao quý như: Huân chương Chiến thắng hạng Nhất (Xalalot); Huân chương Kháng chiến chống Mỹ; Huy chương Anh dũng chống Mỹ. Trong đó, cao quý nhất là Huân chương Issara hạng Nhất (Huân chương Tự do). Về phía Nhà nước Việt Nam, ông được trao tặng Huân chương Kháng chiến hạng Nhất “Vì đã có công trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước”.

Ngày nay, đã gần nửa thế kỷ trôi qua, một số huân huy chương của người lính lái xe Đoàn 959 đã sờn màu. Một số huy chương không đọc rõ chữ, kể cả khi tác giả đã nhờ một vài bạn người Lào dịch giúp nhưng cũng không ra kết quả.

Tiền Lào các mệnh giá thấp – 1 kíp, 5 kíp, 10 kíp, 20 kíp, 50 kíp, ông Chuyên sưu tầm và lưu giữ gần 50 năm.
Tiền Lào các mệnh giá thấp – 1 kíp, 5 kíp, 10 kíp, 20 kíp, 50 kíp, ông Chuyên sưu tầm và lưu giữ gần 50 năm.

Tất cả những hiện vật này, ngoài những huân huy chương còn có các giấy tờ, công lệnh, tiền Lào các mệnh giá (1 kíp, 5 kíp, 10 kíp, 20 kíp, 50 kíp), được ông Chuyên lưu giữ cẩn thận như vật báu trong một chiếc hòm gỗ vốn là hòm đựng đạn pháo, cũng là một kỷ vật ông mang từ chiến trường Lào về.

 

Lo lắng trước tuổi già của ông, các con cháu đã ngỏ ý cất giữ giúp, về sau là cơ sở hoàn tất thủ tục chế độ dành cho ông, nhưng ông vẫn lắc đầu. Chiếc hòm gỗ gói gọn những năm tháng tuổi trẻ cao đẹp ấy, bao giờ cũng được khóa cẩn thận. Dẫn tới việc khi cung cấp cho phóng viên tư liệu, ông Chuyên quên chìa khóa, buộc phải phá khóa.

Tác giả: Trường Hùng