Huân chương tự do của Lào

Năm 2022 là năm có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với Việt Nam và Lào khi hàng loạt hoạt động trọng thể đã, đang và sẽ được tổ chức nhằm kỷ niệm 60 năm hai nước thiết lập quan hệ ngoại giao (5/9/1962 – 5/9/2022) và 45 năm ký kết hiệp ước Hữu nghị và Hợp tác (18/7/1977- 18/7/2022). Là 2 nước láng giềng núi sông liền 1 dải, quan hệ gắn kết anh em giữa 2 dân tộc đã được hình thành và hun đúc trong lịch sử hàng nghìn năm dựng nước và giữ nước.
 
Đặc biệt trong 6 thập niên qua, mối quan hệ truyền thống tốt đẹp , sự gắn bó thủy chung giữa nhân dân 2 nước Việt Nam – Lào được chủ tịch Hồ Chí Minh, chủ tịch Kaysone Phomvihane và Chủ tịch Souphanouvong đặt nền móng , được các thế hệ lãnh đạo kế tục của 2 Đảng, 2 nhà nước và nhân dân 2 nước dày công vun đắp, vượt qua muôn vàn khó khăn, thử thách, đã trở thành mối quan hệ mẫu mực thủy chung hiếm có !
 
Chủ tịch Hồ Chí Minh và Chủ tịch Kaysone Phomvihane tại Hà Nội năm 1966. (Ảnh: Tư liệu TTXVN)
 
Những ngày đầu tháng 8 năm 2015 khi đang là học viên của trường cảnh sát, lớp chúng tôi được trường tổ chức thăm quan tìm hiểu về mối quan hệ Việt Nam – Lào gần đúng vào dịp kỷ niệm quan hệ ngoại giao giữa 2 nước.Trong chuyến tham quan đó chúng tôi có dịp tới tham quan nhà giáo sư tiến sĩ Dương Phú Hiệp tạ xã Cao Minh, huyện Mê Linh, Hà Nội, người đã có những chuyến công tác ở Lào trong 7 năm (1984 – 1991) ông cũng là 1 người vinh dự nhận tấm huy chương Tự do do Chủ tịch Kaysone Phomvihane trao tặng.
 
Giáo sư tiến sỹ Dương Phú Hiệp
 
Cầm trên tay tấm huấn chương Tự do hạng 1 do chủ tịch Chính phủ Lào tặng, GS,TS Dương Phú Hiệp xúc động bảo: Đây là 1 trong những phần thưởng cao quý của Đảng và Nhà nước Lào mà tôi còn giữ được. Huân chương Tự do là phần thưởng cao quý của Đảng và Nhà nước Lào dành cho những cá nhân hay đơn vị có đóng góp xuất sắc nhằm thúc đẩy sự phát triển trong các lĩnh vực KT – XH, văn học, nghệ thuật... Huân chương Tự do cũng được trao tặng cho người nước ngoài có thành tích đặc biệt xuất sắc đối với Nhà nước Lào và được phía Lào công nhận.
 
Tấm huân chương có kích thước thích hợp để có thể đeo trên ngực áo : Dài 2,8cm, gồm 2 phần liên kết với nhau.Phần cứng làm bằng tơ Ray on, nền màu đỏ và có những vạch màu xanh. Phần đeo bên dưới là một ngôi sao nổi lên và xòe 5 cánh ra khỏi nền phẳng hình tròn, cùng 1 chất liệu đồng và được mạ hợp kim màu vàng, có hình bông  lúa viền 2 bên và chính giữa là vòng tròn đỏ làm nền cho những chữ Lào màu vàng, có nghĩa là “Huân chương Hxa la” hay “Huân chương tự do”.
 
 
Huân chương tự do của Lào trao tặng Giáo sư Dương Phú Hiệp
 
Tấm huân chương tự do này ghi nhận sự đóng góp của GS.TS Dương Phú Hiệp cho nước bạn Lào trong nhiều năm, nhất là quãng thời gian 1984- 1991. Ông giới thiệu về huân chương, về bức ảnh ông đứng cùng Chủ tịch Kaysone Phomvihane treo trên tường,đồng thời kể về những chuyến công tác bên Lào đã được kể lại những kỷ niệm sâu đậm trong tâm trí ông.
 
Đầu những năm 80 của thế kỷ trước, nền kinh tế Lào còn nghèo khó và lạc hậu, Chủ tịch Kaysone Phomvihane nhận thấy đất nước cần phải đối mới như nhiều trước trong khối XHCN đang làm, trong đó có Việt Nam. Ông Kaysone bắt đầu công việc chỉ đạo chỉ đạo chiến lược về đổi mới, nhằm tạo sự đồng thuận quan điểm đổi mới, nhất là với các cán bộ cao cấp, cốt cán của Đảng. Qua tìm hiểu, ông Kaysone biết tới nhóm nghiên cứu về đổi mới ở Việt Nam. Năm 1984, khi biết ông Lê Văn Viện người từng phiên dịch cho mình khi sang Liên Xô năm 1982 đang hoạt động trong nhóm nghiên cứu ở đó, Tổng bí thư Kaysone mời ông Viện sang Lào công tác. Ông Kaysone đề nghị ông Viện giới thiệu thêm một số chuyên gia để mời sang Lào giảng về vấn đề đổi mới. GS Dương Phú Hiệp là 1 trong số chuyên gia sang Lào năm đó.
 
GS Hiệp là người tương đối am hiểu về tình hình của các nước ĐNA và Liên Xô. Đã từng tham gia hội thảo về triết học ở Varnatri nhưng năm 70,hội thảo về xã hội học ở Hungari năm 1977... Ông nghiên cứu chuyên sâu về thời kỳ quá độ và phân kỳ lịch sử với bản đề cương “Về thời kỳ quá độ đi lên XHCN ở Việt Nam” cho ông Trường  Chinh. Do đó ông Viện giới thiệu Phó tiến sĩ Dương Phú Hiệp với Tổng bí thư Kaysone và được chấp thuận.
 
Thời kỳ ấy, ông Kaysone cho mời hơn 20 nhà Khoa học Việt Nam thuộc các lĩnh vực: Kinh tế, kinh thế chính trị học, triết học. Mỗi lần phía Lào cho mời một chuyên gia sang giảng. 
 
Ngày 19/12/1984, PTS Dương Phú Hiệp sang Lào chuyến đầu tiên. Với nhiệm vụ mới, lại chưa biết nhiều về nước bạn nên ông khá hồi hộp và lo lắng. Bước vào năm 1985, ông Hiệp bắt đầu giảng chuyên đề “Thời kỳ quá độ và con đường đi lên XHCN”. Tham dự khóa học đều là những đồng chí lãnh đạo thuộc các cơ quan trung ương của Lào.
Giáo sư Hiệp cho biết ông ấn tượng nhất đối với Hoàng thân Soupha Nouvong, bởi vị Chủ tịch nước này luôn tới lớp đúng giờ và mặc vest, dù thời tiết có nắng nóng. Trải qua gần 2 năm làm công tác bồi dưỡng cán bộ với 10 khóa giảng cho các lớp tại Lào, PTS Dương Phú Hiệp đã tham gia vào công việc truyền đạt các quan điểm lý luận và thực tiễn đổi mới trong những đợt tập huấn. Kết thúc 10 khóa giảng dạy đó, PTS Hiệp được 2 ông Somlat Chanthamat và Chanmi Douang boutdi nhận xét là “người giảng dạy hay nhất”, nên đã đề nghị Tổng bí thư Kaysone mời tham gia đóng góp cho Văn hiến Đại hội IV của Đảng nhân dân Cách mạng Lào cuối năm 1986.
 
Tháng 11/1986 PTS Hiệp trở về Việt Nam cùng gia đình đón tết Đinh Mão 1987. Một hôm, đang ở nhà thì ông nhận được thư đề ngày 20/1/1987 của Chủ tịch Kaysone Phomvihane. Ông Kaysone đề nghị ông Hiệp trao đổi với 1 số người về việc tư vốn xây dựng công trình giáo dục cho Lào. 
 
Từ năm 1991, ông Hiệp về VN công tác, nhưng thỉnh thoảng vẫn được Lào mời sang giảng dạy và nghiên cứu. Những đóng góp của giáo GS.Hiệp đã được nước bạn ghi nhận. Ngày 10/2/2010 đoàn cán bộ Viện triết học Việt Nam sang Lào công tác, đó là chuyến đi để trao đổi về việc quy hoạch tổng thể xây dựng Viện Khoa học xã hội Quốc Gia Lào và tham dự hội thảo kỷ niệm 90 năm ngày sinh của cố Chủ tịch Kaysone Phomvihane. Khi sang Lào phía bạn thông báo sẽ trao tặng huân chương Tự do hạng nhất cho GS.Hiệp nhân dịp này.
 
Ngày 12/10/2010, lễ trao tặng huân chương diễn ra tại Văn phòng Chính Phủ Lào, với sự tham dự của ông Panmalaythong – Chủ tịch KHXH Quốc gia Lào, ông Tạ Minh Châu – Đại sứ Việt Nam tại Lào, cùng đoàn cán bộ Viện Triết học Việt Nam. Sau khi công bố quyết định số 108 của Chủ tịch nước Choummaly Sayasone ký ngày 31/5/2010, Phó Thủ tướng Somsavatleng Savad đã trao bằng khen và gắn huân chương tự do hạng nhất lên ngực áo giáo sư Dương Phú Hiệp. Trong lòng ông cảm thấy tự hào và vinh dự, đặc biệt là được tặng thưởng đúng dịp nước Lào đang kỷ niệm 90 năm ngày sinh của cố Tổng Bí Thư Kaysone Phomvihane (13/12/1920 – 13/12/2010).
 
Ngày 13/12/2012 ông Hiệp đã đến thăm bảo tàng Kaysone Phomvihan, nơi ông đã để tặng nhiều kỷ vật của mình với Chủ tịch Kaysone Phomvihane. Ngày 17/12/2010, cuộc hội thảo kỷ niệm lần thứ 90 ngày sinh cố Chủ tịch Kaysone Phomvihane, ông Chueang Sombounkhan đánh giá: Chủ tịch Kaysone Phomvihane là người thiết kế sự nghiệp đổi mới của Lào, còn giáo sư Hiệp nhớ đến câu nói của ông Kaysone khi mời chuyên gia sang giúp Lào ‘‘Làm cho ta, nhưng không làm cho người ta. Phải xuất phát từ thực tiễn nhân dân’’.
 
Hôm sau đoàn công tác trở về Việt Nam Giáo sư Hiệp mang theo huân chương về nhà cất cẩn thận vào tủ, riêng bằng khen thì ông treo trang trọng ở phòng khách, gần bức ảnh chụp chung với ông Chủ tịch Kaysone Phomvihane.
 
Thời gian qua đi đã lâu tấm huân chương đựng trong hộp trắng đã bắt đầu bị gỉ, nhưng những kỷ niệm công tác ở Lào và với Chủ tịch Kaysone Phomvihane không phai mờ trong tâm trí Giáo sư tiến sỹ Dương Phú Hiệp.
 
Ngày 28/01/2016, Giáo sư Hiệp đã tặng lại kỷ vật này cho trung tâm di sản các nhà khoa học Việt Nam. Với ông tấm huân chương hạng nhất là phần thưởng giá trị, thể hiện sự trọng thị của Đảng và Nhà nước Lào.
 

 

Phạm Đức Công
Đại đội 5 – Tiểu Đoàn CSĐN số 1 – Bộ Tư Lệnh
Cảnh Sát Cơ Động – BCA